Сот залына киргенде бизди эмне күтөт? «Төрагалык кылуучу» деген ким? Эмне үчүн бардыгы ордунан турушу керек? Бүгүн биз соттук отурумдун ички эрежелерин жана этаптарын жөнөкөй тил менен түшүндүрүп беребиз.

________________________________________

1. Сот залындагы тартип: Ким каякта отурат?

Сот залына киргениңизде эле белгилүү бир тартипти көрөсүз. Бул жөн эле кооздук эмес, бул — мыйзамдын талабы:

• Төрдө: Судья отурат. Анын үстүндө Мамлекеттик герб жана туу турат — бул чечим жеке адамдын эмес, мамлекеттин атынан чыгарыларын билдирет.

• Оң тарапта: Айыптоочу тарап (прокурор) же доогер.

• Сол тарапта: Жактоочу (адвокат) жана айыпталуучу же жоопкер.

• Ортодо: Күбөлөр көрсөтмө бере турган трибуна.

________________________________________

2. Отурумдун башталышы:

«Сот келе жатат, сураныч, ордуңуздардан туруңуздар!»

Судья залга киргенде баары ордунан турушу шарт. Бул судьяга эмес, Мыйзамга жана Акыйкаттыкка болгон сый-урматтын белгиси. Бардык кайрылуулар «Урматтуу сот!» же «Урматтуу төрагалык кылуучу!» деген сөздөр менен башталат.

________________________________________

3. Сот процессинин 5 негизги этабы

Процесс капысынан эле башталып кетпейт, ал так алгоритм менен жүрөт:

1. Даярдык бөлүгү: Судья кимдер келгенин текшерет, укуктарды жана милдеттерди түшүндүрөт. Тараптардын бири-бирине ишенбөөчүлүк (отвод) билдирүүгө укугу бар.

2. Соттук тергөө: Бул эң негизги бөлүк. Прокурор айыпты окуйт, тараптар көрсөтмө беришет, күбөлөр суралат, документтер жана далилдер изилденет.

3. Соттук жарыш сөз: Бул жерде прокурор жана жактоочу (же доогер менен жоопкер) өз жүйөлөрүн айтышат. Алар судьяны өз тарабына оодаруу үчүн акыркы мүмкүнчүлүктөрүн колдонушат.

4. Айыпталуучунун акыркы сөзү: Эгер бул кылмыш иши болсо, айыпталуучуга акыркы сөз берилет. Бул учурда ага суроо берүүгө тыюу салынат.

5. Чечим чыгаруу: Судья чечим кабыл алуу үчүн кеңешүүчү бөлмөгө кетет. Ал жакка башка эч кимдин кирүүсүнө укугу жок.

________________________________________

4. Заманбап технологиялар

Бүгүнкү күндө сот залдарында Audio/Video фиксация тутумдары орнотулган. Бул эмне үчүн керек?

• Протоколдун тактыгын камсыздайт.

• Тараптардын этиканы сактоосун көзөмөлдөйт.

• Керек болсо, башка шаардагы күбөнү экран аркылуу суракка алууга мүмкүнчүлүк берет.

________________________________________

Окурмандар үчүн маанилүү эскертүү:

• Сотко кечиксе болобу? Жок, бул сотту сыйлабагандык катары бааланат.

• Сүрөткө тартууга болобу? Соттун уруксаты менен гана.

• Уюлдук телефон: Үнү өчүрүлүшү керек же сот залына алып кирүүгө тыюу салынат.

Сот — бул жөн эле жазалоочу орган эмес, бул талаш-тартыштар мыйзам жолу менен чечилүүчү аянтча. Анын эрежелерин билүү — ар бир жарандын укуктук маданиятынын белгиси.